شرايط مطالعه بهتر
شرايط مطالعه ، مواردي هستند كه با دانستن ، بكارگيري و يا فراهم نمودن آنها ، مي توان مطالعه اي مفيدتر و با بازدهي بالاتر داشت . در واقع اين شرايط به شما ياد مي دهند چگونه از زمانهاي مطالعه ، بهرهوري بالاتري داشته باشيد . به شما مي آموزند قبل از شروع مطالعه چه اصولي را به كار گيريد ، در حين مطالعه چه مواردي را فراهم سازيد و چگونه به اهداف مطالعاتي خود برسيد.
1- براي موفقيت در مطالعه ، بايد درست آغاز كنيد:
يعني برنامه درسي خود را طوري تنظيم كنيد كه از خواندن كتابها ، هدفي واضح و روشن را دنبال كنيد .
- درسهاي خود را طوري برنامه ريزي كنيد كه هنگام مطالعه ، ابتدا كتابهاي آسان را بخوانيد ، نه كتابهاي مشكل را.
- در هنگام مطالعه يك كتاب ، ابتدا از قسمتهاي آسان و جذاب شروع كنيد و بعد به سراغ بخشهاي مشكل تر آن برويد . اين كار را مي توانيد با مرور قسمتهاي خوانده شده قبلي آغاز كنيد. قسمتهاي آسان و جذاب علاقه شما را به خواندن افزايش مي دهند.
- در برنامه ريزي درسي خود ، موضوعهاي مشابه را پشت سر هم قرار ندهيد و آنها را يكي پس از ديگري مطالعه نكنيد تا حد ممكن بين آنها فاصله بگذاريد.
- اگر مي خواهيد چند كتاب را در يك روز مطالعه كنيد ابتدا زمانهاي خواندن و ترتيب قرار گرفتن آنها را مشخص كنيد و بعد به مطالعه بپردازيد .
- حتي المقدور براي يك كتاب بيش از دو ساعت وقت در نظر نگيريد . و زمانهاي مطالعه را به مدتهاي دو ساعته تقسيم كنيد . تصور نكنيد كه هر چقدر زمان مطالعه يك كتاب بيشتر باشد بهتر است بر عكس هر چقدر زمان كوتاه گردد و موضوع مورد مطالعه عوض گردد ، ميزان يادگيري افزايش مي يابد .
- اگر مي خواهيد در شش روز هفته ، شش كتاب بخوانيد، هرگز هر كتاب را در يك روز نخوانيد و براي شش روز ، شش كتاب در نظر نگيريد . بهتر است هر روز را به شش قسمت تقسيم كنيد و در هر قسمت ، يك كتاب بخوانيد و اين روند را در شش روز هفته ادامه دهيد .
- به روش تدريجي درس بخوانيد ، يعني در طول سال تحصيلي درس بخوانيد و خواندن دروس را به شبهاي قبل از امتحان موكول نكنيد . مطالعه تدريجي و با تداوم در طول سال تحصيلي بسيار بهتر از مطالعه فشرده و با تراكم در چند روز قبل از امتحان است.
2- برنامه ريزي :
يكي از عوامل اصلي موفقيت داشتن برنامه منظم است»
برنامه ريزي صحيح اين است كه چگونه از وقت و امكانات موجود حداكثر استفاده را ببريد . عدم برنامه ريزي صحيح باعث اتلاف وقت شده و بازده مطالعه بسيار كاهش مي يابد .
نكته اي كه در اين جا قابل ذكر مي باشد اينست كه ، داشتن برنامه مهم است ولي مهم تر از آن اجراء برنامه است .
الف )برنامه ريزي درسي :
بهترين برنامه ريزي درسي، خود فرد است . يعني هر شخص بايد با توجه به شرايط روحي ، جسمي ، محيطي ، زماني ،علاقه ، هدف ، نقاط ضعف و قوت خويش براي خودش برنامه ريزي كند .
ب ) كوتاه ، ساده و قابل اجراء بودن برنامه صحيح است .
يعني هر قدر برنامه حجيم و سخت باشد تاثير منفي بر روحيه فرد مي گذارند و به خاطر پيچيدگي شان ، غالباً با شكست مواجه مي شوند .هر قدر برنامه كوتاهتر و ساده تر باشد . شخص راحت تر آن را در زمان تعيين شده انجام مي دهد. و تجربه اي موفق در زمينه برنامه ريزي كسب مي كند . و اين تجربيات موفق در رسيدن به موفقيتهاي بعدي تاثير بسزايي خواهندداشت .
ج ) اجراء برنامه در زمان مشخص :
وقتي برنامه اي را نوشتهايد . بايد آن را درزمان مشخص اجرا كنيد . اگر نظم خاصي در اجراء برنامه داشته باشيد ، به راحتي مي توانيد به اهداف خويش برسيد. كساني كه نظم و ترتيب در اجراء برنامه را رعايت نمي كنند ، غالباً برنامههاي آنان با شكست مواجه مي شود .
3- نظم و ترتيب :
« اساس هر سازماني به نظم آن بستگي دارد »
رعايت نظم از شرايط مهم مطالعه به حساب مي آيد . چرا كه نظم به ايجاد تمركز حواس كمك مي كند. همچنين وقتي كه نظم بر پا شد ، يادگيري بهتر صورت مي گيرد . اگر اتاق و ميز مطالعه نامنظم باشد موجب حواس پرتي و اختلال در يادگيري مي شود . توجه داشته باشيد . هر جور كه مطالب را به حافظه بدهيد ، بر همان اساس نيز مي توانيد آنها را بازيابي كنيد .
4- حفظ آرامش :
« آرامش ضمير ناخود آگاه را پويا و فعال مي كند»
درسي را كه با آرامش بخوانيد قطعاً بهتر مي توانيد بياموزيد ، براي آنكه بازده مطالعه خود را بالا ببريد ، در سختترين شرايط و حتي كوتاهترين زمان نبايد مضطرب شويد و سعي كنيد در اين مدت كوتاه با آرامش خاطر مطالعه كنيد. مطالعه بدون اضطراب و خونسردي كامل ، تاثيري بسيار مثبت در افزايش ميزان يادگيري دارد. توجه داشته باشيد كه حفظ خونسردي و آرامش ، هرگز به معناي بي خيالي و بي حالي نيست ، بلكه به معني وضعيتي هوشيار همراه تمركز حواس و بدون دلهره است . روانشناسان معتقدند كه اضطراب كم براي مطالعه و موفقيت لازم است ، زيرا شخص را به تحرك و فعاليت وا مي دارد و باعث مي شود كه به طور جدي به درس خواندن بپردازد ، اما اگر اين اضطراب از حد معمول خود خارج شود و استرس و دلهره در فرد ايجاد كند نه تنها مفيد نيست ، بلكه مانع از فعاليتهاي وي شده ، و حتي در جلسه امتحان مانع از يادآوري آموختههاي شخص مي شود . نكته اي كه بايد به آن اشاره كرد اين است كه در اغلب موارد ، اضطراب ناشي از تفكرات منفي شماست . وقتي كه نسبت به امتحان تصور منفي داريد، از آوردن نمره كم مي ترسيد ، عواقب قبول نشدن را در نظر مي گيريد . در نتيجه تصورات منفي ، موجب اضطراب مي گردند و اضطراب سدي در راه كارايي حافظه مي گردد و اين عمل خود اضطراب بيشتر را به دنبال خواهد داشت و نهايتاً اينكه اين سيكل معيوب همچنان ادامه خواهد يافت .
5- استفاده صحيح از وقت :
«بنيامين فرانكلين مي گويد : پس وقت را تلف نكنيد زيرا زندگي از وقت تشكيل شده است »
استفاده صحيح از وقت و هدر ندادن آن بسيار مهم است .چرا كه زمان از دست رفته را نمي توان مجدداً باز يافت . زمان را نمي توان ذخيره كرد ، نمي توان خريد و يا فروخت و نمي توان از 24 ساعت ديگران قرض گرفت زمان سرمايه اي است كه اگر مورد استفاده قرار نگيرد ، از دست مي رود در حالي كه يك سرمايه مالي اين چنين نيست .
اگر منصف باشيم با كمي دقت و تامل در مي يابيم كه مشكل اصلي كمبود وقت نيست ، بلكه در نحوه استفاده از آن است
6- سلامت و تندرستي :
« عقل سالم در بدن سالم است »
سلامت جسمي و رواني در يادگيري تاثير بسزا دارد.
7- تغذيه مناسب :
« تغذيه صحيح نقش مهمي در سلامتي دارد.»
غذا را به موقع و سر وقت بخوريد ، از خوردن غذا در ساعتهاي گوناگون و بدون نظم و برنامه به پرهيزيد . سعي كنيد صبحانه و ناهار و شام را در ساعات معين بخوريد . به برنامه غذايي خود نيز نظمي خاص بدهيد .
8- تنفس صحيح :
« يكي از مهمترين اعمال بدن انسان ، تنفس است . » تنفس عميق باعث مي شود كه ما در هر نفس اكسيژن بيشتري را به ششهاي خود برسانيم . اين اكسيژن به سلولهاي مغزي كه خود ذخاير اكسيژن كمي دارند ، كمك مي كند تا فعاليت بيشتري داشته باشند . افزايش فعاليت اين سلولها يعني پمپاژ بيشتر يونها بين دو سري غشاء سلول به خصوص براي يونهاي سديم و كلسيم كه به خارج غشاء مي روند و پتاسيم و كلر كه به داخل آن مي آيند . هرگاه تغييرات غشاء نرون به نرون بعدي منتقل شود ، اين تغييرات به نوبه خود مسيرهاي جديدي براي انتقال از راه مدارهاي عصبي مي شوند و وقتي اين مسيرهاي جديد برقرار شدند ، با تفكر ما فعال مي شوند و خاطرهها را مجدداً توليد مي كنند . اين فرآيند كه حافظه نام دارد كاملاً به اكسيژن نياز دارد . به همين دليل است كه در هواي آلوده به دود سيگار و ساير گازهاي سمي بازده يادگيري و حافظه به شدت كاهش مي يابد. از سوي ديگر تنفس صحيح و عميق باعث مي شود كه سيستم ايمني ما فعالتر شود . بنابراين حركات عضلاني و تنفس عميق ، جريان لنفاوي را به راه مي اندازد و باعث مي شود كه گردش خون بهتر انجام شود ، خود لنف بهتر كار كند و سيستم ايمني تقويت شود.
9- ورزش :
« ورزش كليد عمر طولاني است »
شما مي توانيد ورزشهاي دلخواه خود را انتخاب كنيد و در برنامه روزانه خود قرار دهيد. به طور مثال پياده روي يكي از ورزشهاي مفيد و مناسب و در عين حال بسيار ساده و براي عموم امكان پذير است .
علاوه بر پياده روي از ورزشهاي مفيد براي كسب تمركز فكر و پرورش حافظه « يوگا » است يوگا به معناي تمركز نيرو در اصطلاح هندي يعني تمركز فكر و حواس . با انجام تمرينات يوگا مي توانيد تمركز حواس خود را بهبود بخشيد .
10- استراحت مغزي :
« هنگامي كه خسته هستيد ، مطالعه نكنيد »
براي انجام كارهاي فكري خصوصاً مطالعه بايد مغز كاملاً آماده و سرحال باشد تا در به خاطر سپردن مطالب مشكل نداشته باشد . شما مي توانيد از روشهاي مختلف و دلخواه خودتان براي رفع خستگي استفاده كنيد ، اما يكي از روشهاي مناسب براي رفع خستگي تنفس عميق است . همچنين يك خواب سبك و كوتاه در مواقعي كه خيلي خسته هستيد در برطرف كردن خستگي بسيار مناسب است.
11- خواب كافي :
« خواب فراگيري و حافظه را تقويت مي كند»
يك خواب 8-6 ساعته معمولاً كافي است . بنابراين سعي كنيد طوري برنامههاي درسي خود را تنظيم كنيد كه شبها حداقل 6 ساعت بخوابيد تا مغز شما به اندازه كافي استراحت كند . همچنين خواب نيم تا يك ساعت ( ظهرها بعد از ناهار ) بسيار مناسب است.
12- درك مطلب :
« آنچه در حافظه بلندمدت باقي مي ماند ، معني مطالب است »
سعي كنيد هنگام مطالعه ، مطالب را به خوبي درك كنيد، تا بتوانيد به راحتي آنها را به خاطر بسپاريد . نكته اي كه در درك معني تأثير بسزا دارد و بازده مطالعه را بسيار افزايش مي دهد ، يادداشت برداري مطالب خوانده شده است . يادداشت برداري در افزايش ميزان يادگيري بسيار مؤثر است .
13- تشويق و پاداش :
«تشويق نيروهاي ذهني و رواني را به فعاليت وا مي دارد»
14- شرطي شدن :
« شرطي شدن به تمركز حواس كمك مي كند »
براي يادگيري و ايجاد تمركز حواس شرطي شدن نسبت به مكان و زمان مطالعه نقش مهم دارد . براي آنكه تمركز حواس راحت تر به دست آيد و سريعتر براي آن آماده شويد ، بايد به مكان و زمان مطالعه خود را شرطي كنيد.
15-تحرك مغزي :
« هنگام مطالعه نبايد كاملاً آرام نشست »
منظور از تحرك ، حركت كردن و راه رفتن در حين مطالعه نيست و يا هدف از حركت ، فعاليت زياد بدني نيست كه در اين صورت نيز تمركز حواس مختل مي شود و ميزان يادگيري كاهش مي يابد . اصولاً بهترين وضعيت براي مطالعه ، نشستن پشت ميز است نه حركت كردن و راه رفتن . منظور از تحرك اين است كه در حين مطالعه هر چند دقيقه ، يك بار حركتي كوچك داشته باشيد تا گردش خون در مغز بهبود يابد و بهتر بتوانيد مطالب را بياموزيد . حتي با چند حركت ساده سرو بدن مي توانيد از حالت ركودي و رخوت جلوگيري كرده و با تمركز بالاتري درس بخوانيد.
16- اتاق مطالعه :
« اتاق مطالعه بايد آرام باشد»
اتاق مطالعه بايد ساكت و آرام و تا حد ممكن از عكس، پوستر و اشيايي كه موجب حواس پرتي مي شوند . خالي باشد.
نور اتاق بايد كافي و مناسب باشد. بهترين نور براي مطالعه روشنايي روز است . نور بايد در سطح اتاق پخش گردد. بنابراين چراغ مطالعه براي درس خواندن مناسب نيست . نور نبايد كم باشد . اتاق مطالعه بايد از تهويه مناسبي برخوردار باشد.
در مطالعه فاصله چشم تا كتاب بايد رعايت شد و فاصله مناسب حدود 40-30 سانتي متر است .
ميز مطالعه بايد از نظر ارتفاع وسعت و رنگ مناسب باشد.
17- زمان مطالعه :
واقعيت اين است كه هيچ زماني به طور دقيق و انحصاري براي مطالعه وجود ندارد .
زمان مطالعه بستگي به خودش دارد كه چه موقع از نظر جسمي و رواني آمادگي لازم را داريد .
نكته اي كه در مورد زمان مطالعه بايد رعايت كنيد استراحت چه قبل از مطالعه و چه بعد از مطالعه را بايد در نظر گرفت .
نيم ساعت مطالعه و 5 دقيقه استراحت ، روش بسيار خوبي براي مطالعه كردن است . زيرا اولاً شما آستانه يادگيري را رعايت مي كنيد و ثانياً با استراحت كوتاه ، فرصتي براي مغز در نظر مي گيريد تا به تجزيه و تحليل اطلاعات بپردازد بايد يادآور شد كه نيم ساعت مطالعه و 5 دقيقه استراحت به اين معني نيست كه دقيقاً بعد از نيم ساعت مطالعه حتماً استراحت كنيد حال اگر چند دقيقه اين طرف و آن طرف شد ، اشكالي ندارد . اما بهتر است بيش از 45 دقيقه نشود.
