قلم نو

بررسي تأثير روش تدريس رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دختر دبيرستانهاي دولتي در دو ناحيه 1و3 مشهد

 

چكيده

  پيشرفت تحصيلي يكي از متغيرهاي اصلي آموزش و پرورش است. و مي توان از آن به عنوان شاخص عمده سنجش كيفيت آموزش و پرورش ياد كرد. معمولاً پيشرفت تحصيلي بر اساس نتايج آزمونهاي نهايي و استاندارد مورد سنجش قرار مي گيرد. كه سنجيدن پيشرفت تحصيلي در درس رياضي نيز از اين قاعده مستثني نمي باشد. و از آنجا كه آموزش رياضي در زمينه سازي براي يادگيري تمامي علوم و در نهايت زندگي بهتر، نقش حساس و قابل توجهي ايفا مي كند، متأسفانه بر اساس يافته هاي موجود، عدم پيشرفت تحصيلي در درس رياضي به وضوح روشن گرديده است.

نظام آموزشي، با مطالعه عوامل مؤثر در پيشرفت تحصيلي و شناسايي ابعاد مختلف آن اقدامات مورد نياز را به منظور بهبود وضعيت تحصيلي دانش آموزان و رفع كاستيهاي موجود به عمل مي‌آورد در اين پژوهش تلاش شد، تا به يكي از مؤلفه هاي عمده، تأثيرگذار بر پيشرفت تحصيلي، يعني روش تدريس رياضي، پرداخته شود.

اين عامل توسط شاخص هاي زير مورد بررسي قرار گرفتند:

ويژگيهاي عمومي تدريس و شيوه‌هاي تدريس تمرين و تكرار، سخنراني، پرسش و پاسخ و مباحثه اي.

پرسش نامه استفاده شده در دو سطح آمار توصيفي و استنباطي با استفاده از آزمون t دو نمونه اي و آزمون من- ويتني، با استفاده از نرم افزار spss مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. و نتايج حاصل از پژوهش نشان داد كه شيوه تدريس معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مؤثر است. همچنين تأثير شيوه تدريس تمرين وتكرار و پرسش و پاسخ در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مورد تأييد قرار گرفت، ولي ويژگيهاي عمومي تدريس، روش سخنراني و مباحثه اي در پيشرفت تحصيل تأثير نداشت.

واژگان كليدي: پيشرفت تحصيلي، روش تدريس رياضي، ويژگيهاي عمومي تدريس، روش تدريس سخنراني، روش تدريس تكرار و تمرين، روش تدريس پرسش و پاسخ و روش تدريس مباحثه اي.

 

 

مقدمه:

از بررسي تعاريف متعدد به تدريس مي توان نتيجه گرفت كه تدريس فعاليتي است با سه ويژگي:

1-    تدريس بايد هدف داشته باشد

2-    تدريس بايد متناسب با هدف و مقصود باشد

3-    مفاهيم به طريقي ارائه شود كه مطابق فهم و توانايي شاگردان باشد. (فتحي، 1372، ص 11)

صاحبنظران معمولاً روشهاي تدريس را به سه دسته تقسيم مي كنند:

1-    روشهاي سنتي يا تاريخي شامل روش سقراطي و روش مكتبي

2-    روشهاي متداول تدريس كه بيشتر در قالب و چارچوب الگوي پيش سازمان دهنده مي گنجند و شامل روش حفظ تكرار، روش سخنراني، روش پرسش و پاسخ، روش نمايشي، ايفاي نقش، گردش علمي، بحث گروهي و آزمايشي مي باشد.

3-    روشهاي جديد آموزشي كه معمولاً با الگوي حل مسئله سنخيت بيشتري دارند و در دو قسمت روشهاي آموزشهاي انفرادي و روش واحدها مطرح شده است. (شعباني، 1372).

  معلم پس از آنكه با روشهاي مختلف تدريس آشنا شد، در عمل بايد با تشخيص موقعيت، روشها و فنون مناسب را انتخاب كند. بعنوان مثال اگر معلمي در تدريس خود از روش سخنراني استفاده كند، در صورت لزوم مي تواند با دانش‌آموزان بحث كند، از آنها سئوال نمايد، به آنها تمرين دهد، برايشان آزمايش كند، نمونه و يا مدلي را به آنها نشان دهد و ... بدين ترتيب بهتر است كه معلمان در امر تدريس از روش تلفيقي استفاده نمايند و در پژوهش حاضر، از ميان روشهاي متنوع تدريس، چهار نوع روش تدريس پرسش و پاسخ، سخنراني، تمرين  و تكرار و مباحثه اي در نظر گرفته شد. و تأثير در پيشرفت تحصيلي مورد بررسي قرار گرفت.

  براي آنكه معلم در امر تدريس موفق شود بايد از يك سري ويژگيهاي عمومي تدريس برخوردار باشد. كاظمي (1378) طي تحقيقي بيان مي كند كه علاقه معلم به شغل خود يكي از ويژگيهاي نمونه در تدريس است . و طي مطالعات انجام شده توسط پژوهشگراني چون اللهياري (1380) و كرامتي (1370)، عارفي (1369)، كلامي (1375) و شنايي و علاقبند و پاشا شريفي و هومن (1374)، علاقه و تسلط معلم به تدريس را در پيشرفت تحصيلي مؤثر شناخته‌اند.

  از جمله اقدامات ديگري كه يك معلم پرتلاش براي رسيدن به پيشرفت رياضي بدان نيازمند است، بالا بردن سطح توقع و انتظارات دانش آموزان و والدين آنهاست. انتظاراتي كه معلم از توانايي هاي كودك دارد در چگونگي پيشرفت او در مدرسه تأثير مي گذارد و در عين حال در انگيزش دانش آموزان، انتظار موفقيت و عزت نفس آنها نيز اثر مي گذارد. (ماسن و ديگران، ترجمه ياسايي، 1370، ص488).

يافته هاي سومين مطالعه رياضيات و علوم در ايران، نشان از رابطه مثبت سوابق حرفه اي معلمان با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دارد. (ماشيني، 1370 و كيامنش 1376) و مطالعه يافته هاي آندرسن (1988) معلمان با سابقه، گرايش بيشتري نسبت به پرورش مهارتهاي آموزشي و كلاس داري از خود نشان مي‌دهد. (به نقل از ميرزارضايي، 1379).

    طرح سئوالات برانگيزنده و تشويق شاگردان به ادامه پرسش و كنجكاوي ويژگي ديگر معلم مي باشد كه بنا به نظريه سازنده‌گرايي، معلم سازنده‌گرا در كلاس رياضي مي بايست با طرح پرسشهاي متنوع و جهت دار، شاگردان را به تفكر و يادگيري معني دار ترغيب كند.

   امكانات آموزش متناسب نيز از ابزار بسيار مهمي به شمار مي آيد كه تمامي معلمان براي تحقق اهداف آموزشي خود بدان نيازمندند. پروفسور گيلالدر از استراليا و رئيس گروه بين المللي روانشناسي آموزش رياضي بيان مي كند كه نبايد زمان را به عقب برگرداند بايد به معلمان كمك كنيم، تا در استفاده از تكنولوژي توانمند شوند. (گويا، 1380، ص17)

براساس تحقيقات بدست آمده، عواملي چون علاقه و تسلط معلم به تدريس، استفاده از شيوه هاي مختلف تدريس، مهارتهاي حرفه‌اي، استفاده از وسايل كمك آموزشي، تشوق به سئوال و كنجكاوي را مي توان به عنوان ويژگيهاي مهم تدريس در نظر گرفت.

 

   با توجه به اينكه دانش آموزان در قرن 21 زندگي و كار خواهند كرد، قرني كه سيطره كامپيوتر و رسانه‌هاي گروهي عالمگير و اقتصاد جهاني خواهد بود، لذا براي اين مشاغل افراد بايد ايده هاي تازه را جذب، طرحهاي نو را درك و مسائل غير سنتي را حل كنند. رياضيات كليد مناسبي براي آمادگي جهت اين شغلهاست. (لين استور، ترجمه ميرزا جليلي، 1368) و از طرفي بي توجهي به پيشرفت رياضي و در نتيجه افت تحصيلي در دانش آموزان به خصوص در درس رياضي، نابسامانيهاي روحي و رواني دانش آموزان و در نهايت نابسامانيهاي اجتماعي را پديد مي آورد. (خير، 1365) و همچنين با شناخت عوامل مؤثر در پيشرفت تحصيلي، از امكانات و تجهيزات در جهت پرورش نيروي انساني، استفاده بهينه به عمل مي آيد و با كمترين زيان اقتصادي- اجتماعي، نيروي مورد نياز جامعه پرورش مي يابد. (عظيمي، 1374)

 

هدف پژوهش:

  هدف كلي اين پژوهش، تعيين تأثير روش تدريس در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي است تا با تشخيص ويژگيهاي لازم براي تدريس و روشهاي بهتر تدريس، برخي راهبردهاي نظري و تجربي را با توجه به پيش فرضهاي تجربي و نظري ارائه كرد.

 

فرضيه اصلي:

روش تدريس معلم رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

فرضيه هاي فرعي:

1-    ويژگيهاي عمومي تدريس در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي تأثير دارد.

2-    روش تدريس سخنراني در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي تأثير دارد.

3-    روش تدريس پرسش و پاسخ در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي تأثير دارد.

4-    روش تدريس تمرين و تكرار در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي تأثير دارد.

5-    روش تدريس مباحثه اي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي تأثير دارد.

 

روش:

  روش تحقيق علي- مقايسه اي است. جامعه آماري 1109 نفر و نمونه مورد نظر شامل 400 دانش آموز
(135 نفر مدرسه تدين، 255 نفر آزادگان) از دو دبيرستان وابسته به  دو ناحيه آموزشي يك و سه شهر مشهد كه يكي داراي پيشرفت بالاي تحصيل و ديگري داراي پيشرفت پائين تحصيل مي باشند. نمونه گيري به روش نمونه گيري تصادفي خوشه اي در جامعه دانش آموزان و سرشماري در جامعه معلمان صورت گرفت. اين دو ناحيه از سوي آموزش و پرورش كل استان خراسان، بر اساس قبولي خردادماه دانش آموزان، با عنوان نواحي با پيشرفت بالا و پيشرفت پائين معرفي گرديدند.

سپس از هر ناحيه يك مدرسه با نظر اداري آموزش و پرورش همان ناحيه، انتخاب گرديد. (مدرسه تدين از ناحيه يك به عنوان مدرسه اي با پيشرفت تحصيلي پائين و مدرسه آزادگان از ناحيه سه به عنوان مدرسه‌اي با پيشرفت تحصيلي بالا).

از طريق پرسشنامه محقق ساخته، اطلاعات مورد نياز جمع آوري شد. اين پرسشنامه شامل 32 سئوال بود كه در اختيار دانش آموزان قرار گرفت.

روايي پرسشنامه كه توسط اساتيد محترم دانشگاه باهنر بخش علوم تربيتي و دو تن از اساتيد دانشگاه فردوشي مشهد انجام شد با كسب روايي 7/87% مورد تأييد نهايي قرار گرفت و پايايي پرسشنامه از روش آزمون مجدد انجام شد كه ضريب اعتبار آن 95/0 درصد محاسبه شد.

   براي تجزيه و تحليل داده ها ابتدا با استفاده از جدولهاي فراواني، نمودارهاي ستوني و بافت نگار، توصيفي از ويژگيهاي عمومي (مشخصات فردي)، سئوالهاي پرسشنامه و متغيرهاي تحقيق ارائه گرديد و سپس با استفاده از آزمون t دو نمونه اي و آزمون من-ويتني تأثير عوامل آموزشي بر پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دبيرستانهاي تدين و آزادگان قرار گرفت.

عمده نتايج بدست آمده نشان مي دهد كه روشهاي تدريس بر پيشرفت تحصيلي رياضي تأثير داشته است. و همچنين روش تدريس تمرين و تكرار و پرسش و پاسخ معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مؤثر بوده است اما ويژگيهاي عمومي تدريس، شيوه تدريس سخنراني و مباحثه اي در پيشرفت تحصيلي رياضي تأثير نداشته است.

 

نتايج:

فرضيه اصلي: شيوه تدريس معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

نتيجه: براي مقايسه پيشرفت تحصيل دانش آموزان مدرسه تدين و آزادگان از آزمون t دو نمونه‌اي استفاده شد كه چون (001/0) p- مقدار مباحثه شده كمتر از سطح معني داري 05/0 شد، لذا فرض H₀ رد شده و نتيجه گرفته شد كه ميانگين پيشرفت تحصيل دانش آموزان مدرسه تدين كمتر از ميانگين پيشرفت تحصيل دانش آموزان مدرسه آزادگان مي باشد. و براي مقايسه شيوه تدريس معلمان رياضي دو مدرسه، از طريق آزمون من-ويتني، (40/0) P- مقدار محاسبه شده كمتر از سطح معني داري 05/0 بدست آمد و اين بدان معني است كه ميانه شيوه تدريس معلمان رياضي مدرسه تدين كمتر از مدرسه آزادگان
 مي باشد. و در نتيجه اثر روش تدريس بر پيشرفت تحصيلي رياضي مورد تأييد قرار گرفت.

فرضيه فرعي اول: ويژگيهاي عمومي تدريس معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

نتيجه: باكمك  آزمون من-ويتني، P- مقدار محاسبه شده (1666/0) بيشتر از سطح معني داري 05/0
(05/0 = ) است لذا در اين سطح H₀ رد نمي شود و اين بدان معني است كه ميانه ويژگيهاي عمومي تدريس معلمان رياضي مدرسه آزادگان از مدرسه تدين بيشتر نمي باشد و در نتيجه ويژگيهاي عمومي تدريس معلمين رياضي در پيشرفت رياضي دانش آموزان مؤثر نيست.

فرضيه فرعي دوم: شيوه تدريس تمرين و تكرار معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

نتيجه: براساس محاسبات از طريق آزمون من- ويتني، P- مقدار محاسبه شده (005/0) كمتر از سطح معني داري 05/0 است. لذا در اين سطح فرض H₀ رد مي شود و اين بدان معني است كه ميانه شيوه تدريس تمرين و تكرار معلمين رياضي مدرسه تدين كمتر از مدرسه آزادگان مي باشد. و در نتيجه شيوه تدريس تمرين و تكرار معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

فرضي فرعي سوم: شيوه تدريس سخنراني معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

نتيجه: با كمك آزمون من- ويتني، P- مقدار محاسبه شده (330/0) بيشتر از سطح معني داري 05/0 است لذا در اين سطح فرض H₀ رد نمي شود و اين بدان معني است كه ميانه شيوه تدريس سخنراني معلمان رياضي مدرسه تدين كمتر از مدرسه آزادگان نمي باشد و در نتيجه شيوه تدريس سخنراني معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر نيست.

فرضيه فرعي چهارم: شيوه تدريس پرسش و پاسخ معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

نتيجه: بر اساس محاسبات از طريق آزمون من- ويتني، از آنجا كه P- مقدار محاسبه شده (029/0) كمتر از سطح معني داري 05/0 است لذا در اين سطح فرض H₀ رد مي شود و اين بدان معني است كه ميانه شيوه تدريس پرسش و پاسخ معلمان رياضي مدرسه تدين كمتر از مدرسه آزادگان مي باشد و در نتيجه شيوه تدريس پرسش و پاسخ معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

فرضه فرعي پنجم: شيوه تدريس مباحثه اي معلمان رياضي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در درس رياضي مؤثر است.

نتيجه: براساس محاسبات آزمون من- ويتني، چون P- مقدار محاسبه شده (094/0) بيشتر از سطح معني داري 05/0 است لذا فرض H₀ رد نمي شود و اين بدان معني است كه ميانه شيوه تدريس مباحثه مهمي معلمين رياضي مدرسه تدين كمتر از مدرسه آزادگان نيست در نتيجه شيوه تدريس مباحثه اي معلمان رياضي در پيشرفت تحصيل دانش آموزان در درس رياضي مؤثر نمي باشد.

 www.ghalameno.com